Hoe kunt u de voedingsinname maximaliseren om klinische resultaten te verbeteren bij ziektegerelateerde ondervoeding?

Nestlé Health Science symposium tijdens het ESPEN congres in Milan 2024.

•  Maximizing Nutrient Intake for Improving Clinical Outcomes in Disease-Related Malnutrition

Wat betekent voeding écht binnen de medische behandeling?  

Prof. Alessandro Laviano nodigt ons uit om anders te kijken naar de rol van voedingszorg bij kwetsbare patiënten. Bekijk de video en ontdek waarom vroegtijdige, gepersonaliseerde interventies steeds meer aandacht krijgen.

Hoe vind je de juiste balans tussen energie en eiwitten bij voedingszorg?  

Prof. Maria Isabel Correia deelt inzichten over het optimaliseren van voeding bij ondervoede patiënten. 

Bekijk nu de video over hoe een gebalanceerde energie- en eiwitinname kan bijdragen aan betere klinische resultaten bij ziektegerelateerde ondervoeding. Gepresenteerd door Prof. Maria Isabel Correia tijdens ESPEN-congress 2024.

Wat gebeurt er met onze spieren tijdens rust of inactiviteit?

Prof. Stuart Phillips bespreekt hoe aminozuren zoals leucine en HMB, samen met eiwitkwaliteit, bijdragen aan het behoud van musculoskeletale gezondheid. Bekijk de video en ontdek waarom voeding ook in rustperiodes een actieve rol speelt.

Wat is de impact van orale voedingssupplementen bij ziektegerelateerde ondervoeding?

Prof. Philipp Schütz presenteert evidence-based strategieën om de voedingsinname te maximaliseren en klinische resultaten te verbeteren. Ontdek hoe energierijke, eiwitrijke supplementen bijdragen aan betere zorguitkomsten en waarom voeding een essentieel onderdeel is van medische behandeling.

Wat zijn de grootste uitdagingen én kansen in klinische voeding vandaag?

Prof. Laviano, Prof. Correia, Prof. Phillips en Prof. Schütz gaan met elkaar in gesprek. Ze delen inzichten over spiergezondheid, energie-eiwitbalans en gepersonaliseerde voedingsstrategieën. Bekijk de video voor een boeiend debat vol praktijkgerichte aanbevelingen.

Op 19 juni jl. verscheen het rapport "Ondervoeding in de zorg: behandeling loont", geschreven door Mark Nuijten, in opdracht van Eurocept Homecare, Kenniscentrum Ondervoeding, MediReva, Sorgente en de Vereniging van Nederlandse Fabrikanten van Kinder- en Dieetvoedingsmiddelen (VNFKD).  

Achtergrond 

Er wordt geschat dat tussen de 20 en 25% van de volwassen patiënten in het ziekenhuis, de zorginstellingen en de thuiszorg ondervoed zijn. Helaas krijgt lang niet iedereen de behandeling die nodig is om ondervoeding tegen te gaan, terwijl behandeling loont. In 2014 werd reeds een vergelijkbaar economisch onderzoek uitgevoerd om de maatschappelijke kosten van ondervoeding in Nederland in kaart te brengen. Toen werden de totale maatschappelijke kosten van ondervoeding ingeschat op € 1,8 miljard per jaar. Aangezien er in 10 jaar tijd veel veranderd is, werd een nieuwe analyse noodzakelijk geacht.  

Het huidig onderzoek stelde 2 doelstellingen:

1. Het bepalen van de kosten van onbehandelde ondervoeding in Nederland (uitgaande van de zorgkosten in 2023).

2. Het bepalen van de kosten en de baten van de behandeling van ondervoeding. Meer specifiek de dieetbehandeling met zo nodig gebruik van medische drinkvoeding in ziekenhuizen, zorginstellingen (intramuraal) en thuis (extramuraal, met of zonder thuiszorg) in 2023.

De belangrijkste resultaten kunnen als volgt worden samengevat:

• De directe medische kosten van onbehandelde ondervoeding worden geschat op € 3 miljard in het jaar waarin de ondervoeding optreedt. Dit is 3,4% van de totale jaarlijkse zorgkosten in Nederland in 2023!

• De totale kosten van onbehandelde ondervoeding in het jaar van optreden van de ondervoeding bedragen € 5,4 miljard. Hieronder vallen: niet-medische kosten, indirecte kosten aan arbeidsverzuim en de kosten door verlies aan QALYs (Quality Adjusted Life Years - d.w.z. de winst in de voor kwaliteit gecorrigeerde levensjaren).

• Wanneer iemand 5 jaar lang onbehandeld blijft voor ondervoeding kunnen deze kosten oplopen naar € 15,0 miljard.

• M.b.t. de kosten en baten kan het volgende worden samengevat: de kosten voor de behandeling van ondervoeding worden berekend op € 360 miljoen. De daaraan gelinkte baten van directe medische kosten door behandeling van ondervoeding worden berekend op € 583 miljoen. De behandeling van ondervoeding levert hierdoor een netto besparing van directe medische kosten op van € 223 miljoen (€ 583 miljoen - € 360 miljoen). Wanneer de overige kosten in het jaar van optreden van de ondervoeding hierbij op worden geteld loopt dit zelfs op naar een netto kostenbesparing van € 749 miljoen (denk hierbij aan besparingen op niet-medische kosten, lagere indirecte kosten aan arbeidsverzuim en lagere kosten door minder verlies aan QALYs). Als deze analyse verder wordt uitgebreid tot 5 jaar lopen de netto besparingen verder op naar € 5,2 miljard!

• Door de behandeling van ondervoeding leven mensen langer, deze extra levensjaren brengen echter wel kosten met zich mee. Om hier meer inzicht in te verkrijgen werd er ook gekeken naar de doelmatigheid van de behandeling van ondervoeding over een levenslange periode. Dit werd berekend door de netto extra kosten door de behandeling van ondervoeding, zonder de monetaire waarden van de QALYs, te delen door de winst in QALYs. Hierdoor krijg je uiteindelijk een waarde voor de kosten per QALY; voor de behandeling van ondervoeding werden deze berekend op € 15.552. In Nederland is men bereid om € 20.000 tot € 80.000 per QALY te besteden, afhankelijk van de ziektelast. Met een kost per QALY van € 15.552 kan de behandeling van ondervoeding als zeer doelmatig worden beschouwd.

In het kort:

• Elke geïnvesteerde euro die besteed wordt aan de behandeling van ondervoeding levert € 2,08 op (€ 749 miljoen /  €360 miljoen) in het jaar van het optreden van de ondervoeding.

• Wanneer deze analyse wordt uitgebreid over 5 jaar, levert elke geïnvesteerde euro € 14,44 op (€ 5,2 miljard / € 360 miljoen).

Concluderend kan dus gesteld worden dat de behandeling van ondervoeding op zowel korte als lange termijn kostenbesparend is.

Het volledige Nederlandstalige rapport kunt u hier zelf nalezen.

Wist u dat er ook gevalideerde screeningstools beschikbaar zijn om ondervoeding te checken bij ouderen? Het invullen van de volledige MNA duurt 10 tot 15 minuten, klik hier om de MNA te bekijken. 

Dit rapport werd mede mogelijk gemaakt dankzij de MNI GROW 6 van de "Medical Nutrition Industry" (MNI).

Ondervoeding is een veel voorkomende en onderschatte aandoening, vooral bij de oudere bevolking. De voedingstoestand van ouderen hangt af van vele factoren, zoals fysiologische veranderingen die verband houden met veroudering, de langetermijneffecten van een chronische ziekte of het nemen van medicijnen, maar wordt ook beïnvloed door psychologische factoren of levensomstandigheden, zoals een persoon die alleen woont of in rouw is.

Ondervoeding kan aanzienlijke gevolgen hebben, zoals een verhoogde mortaliteit, een grotere kans op infectie of een verminderde kwaliteit van leven.¹

Het is belangrijk om ondervoeding zo snel mogelijk te diagnosticeren om zo snel mogelijk in te grijpen door voedingsondersteuning te bieden en verdere achteruitgang te voorkomen en de toestand van de patiënt te verbeteren. De Mini Nutritional Assessment (MNA) maakt het mogelijk om het risico op ondervoeding in te schatten en ondervoede ouderen te identificeren.²  Om toegang te krijgen tot de interactieve tool, klikt u op deze link.

Voor zelfstandig wonende ouderen is er een zelfevaluatie versie van opgezet onder de naam "self-MNA".³

Sciensano bestudeerde het risico op ondervoeding bij de Belgische bevolking ouder* dan 65 jaar. Deelnemers van 65 jaar en ouder vulden de self-MNA-vragenlijst in om hun voedingstoestand te beoordelen op basis van de behaalde score.⁴

Hier zijn enkele belangrijke bevindingen uit deze studie:

• 2% van de ouderen ≥ 65 j is ondervoed en 29% van deze populatie loopt een risico op ondervoeding. Vrouwen hebben meer kans op ondervoeding en lopen een hoger risico op ondervoeding dan mannen:

• Uit de analyse per regio, bleek dat het percentage ondervoeding in Brussel hoger was en dat het risico op ondervoeding in Wallonië hoger was in vergelijking met Vlaanderen of Brussel:

Voor meer informatie kunt u terecht op de pagina van Sciensano

*Ouderen (65+) in woonzorgcentra of die in het ziekenhuis zijn opgenomen of die niet zonder hulp konden worden geïnterviewd (bijv. personen met dementie) zijn hierin niet meegenomen.

Referenties:

1. Guigoz Y, Vellas B, Garry PJ. Assessing the nutritional status of the elderly: The Mini Nutritional Assessment as part of the geriatric evaluation. Nutr Rev. 1996 Jan;54(1 Pt 2):S59-65. doi: 10.1111/j.1753-4887.1996.tb03793.x. PMID: 8919685
2. Vellas B, Villars H, Abellan G, Soto ME, Rolland Y, Guigoz Y, Morley JE, Chumlea W, Salva A, Rubenstein LZ, Garry P. Overview of the MNA--Its history and challenges. J Nutr Health Aging. 2006 Nov-Dec;10(6):456-63; discussion 463-5. PMID: 17183418.
3. Donini LM, Marrocco W, Marocco C, Lenzi A. Validity of the Self- Mini Nutritional Assessment (Self- MNA) for the Evaluation of Nutritional Risk. A Cross- Sectional Study Conducted in General Practice. J Nutr Health Aging. 2018;22(1):44-52. doi: 10.1007/s12603-017-0919-y. PMID: 29300421.
4. Risico op ondervoeding bij ouderen, Voedselconsumptiepeiling 2022-2023, Juni 2024, Brussel, België, https://www.sciensano.be/nl/resultaten-van-de-nationale-voedselconsumptiepeiling-2022-2023/gewichtstoestand-en-eetstoornissen/risico-op-ondervoeding-bij-ouderen

In 2016 werd het GLIM-consortium opgericht met als doel om een wereldwijde consensus te krijgen rond het begrip "ondervoeding". Het consortium publiceerde in 2019 de GLIM-critieria om ondervoeding te diagnosticeren en om een beschrijving te kunnen geven van de ernst van de ondervoeding¹. Inmiddels zijn er al meer dan 200 studies gepubliceerd die gebruik maken van deze criteria!

DIAGNOSE ondervoeding

Om ondervoeding te kunnen diagnosticeren stelt het GLIM-consortium een stappenplan voor. Dit stappenplan bestaat uit 4 fases en begint met de screening op ondervoeding met een gevalideerde screeningstool, de zogenaamde "risico screening". Tabel 1 geeft een overzicht van gevalideerde screeningstool die voor dit doeleinde gebruikt kunnen worden.

Tabel 1. Overzicht van gevalideerde screeningstools die gebruikt kunnen worden in stap 1 van de GLIM criteria "risico screening".

Stap 2 in de diagnose van ondervoeding is om een "diagnostische beoordeling" uit te voeren (Figuur 1, 2). Dit gebeurt door een beoordeling te geven op de volgende elementen:

1. Fenotypische criteria: gewichtsverlies, een lage BMI en/of verminderde spiermassa.
2. Etiologische criteria: een verminderde voedingsinname, een ziektelast en/of inflammatoire conditie.

Wist u dat? De 'Mini Nutritional Assessment' MNA^® voldoet aan alle GLIM-criteria? Het is mogelijk om alle 6 de verschillende aspecten van de GLIM criteria te meten met de MNA^®!

Figuur 1. Schematisch overzicht van de diagnose "ondervoeding" volgens de GLIM criteria.

Fenotypische kenmerken:Gewichtsverlies, Verlaagde BMI, Verminderde spiermassa

Etiologische kenmerken:Verminderde inname, Ziektelast/ontstekingen

Figuur 2. Overzicht fenotypische & ethiologische criteria. Figuur aangepast & vertaald vanuit Cederholm et al. Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle 2019; 10: 207–217.

De diagnose "ondervoeding" kan gesteld worden wanneer een patiënt minstens 1 fenotypisch én 1 etiologisch kenmerk heeft. Dus bijvoorbeeld: de patiënt heeft gewicht verloren én heeft een inflammatoire conditie.

Als laatste kan er ook nog een inschatting worden gemaakt naar de ernst van de ondervoeding op basis van de fenotypische criteria (mate van gewichtsverlies, BMI-waarde en de verminderde spiermassa - Figuur 3).

Figuur 3. De ernst van de ondervoeding kan worden bepaald a.d.h.v. de fenotypische criteria. Figuur aangepast & vertaald vanuit Cederholm et al. Journal of Cachexia, Sarcopenia and Muscle 2019; 10: 207–217.

• Gewichtsverlies o Matige ondervoeding: 5-10% in de afgelopen 6 maanden of 10-20% over meer dan 6 maanden o Ernstige ondervoeding: meer dan 10% in de afgelopen 6 maanden of meer dan 20% over meer dan 6 maanden • Verlaagde BMI o Matige ondervoeding: minder dan 20 BMI voor volwassenen ouder dan 70 jaar, of minder dan 22 BMI voor volwassenen 70 jaar of ouder o Ernstige ondervoeding: minder dan 18,5 BMI voor volwassenen ouder dan 70 jaar of minder dan 20 voor volwassenen 70 jaar of ouder

In onderstaande vereenvoudigde overzicht (Tabel 2) is weergegeven welke screeningstools welke criteria meenemen in de vragenlijsten.

Tabel 2. Overzicht van een aantal beschikbare screeningstools en welke GLIM criteria ermee gemeten kunnen worden. Figuur aangepast & vertaald vanuit De van der Schueren et al. Clin Nutr 2023:41(10):2163-2168.

Moeite om de lengte te bepalen voor de BMI? Gebruik dan de beenmeter. Meer informatie

Kan je de spiermassa niet makkelijk bepalen? Een armomtrekmeter kan u hierbij helpen. Meer informatie

Referenties

1. Cederholm T, Jensen GL, Correia MITD, et al. GLIM Core Leadership Committee; GLIM Working Group. GLIM criteria for the diagnosis of malnutrition - A consensus report from the global clinical nutrition community. Clin Nutr. 2019 Feb;38(1):1-9.
2. De van der Schueren et al. Malnutrition risk screening: New insights in a new era. Clin Nutr 2023: 41(10):2163-2168

Gedurende de afgelopen 25 jaar zijn ondervoeding, frailty en sarcopenie dagelijkse korst in de geriatrie. Een sleutelfactor in deze syndromen is voeding en spiermassa.

Er is veel onderzoek dat aangeeft dat een verbetering in de prognose van oudere mensen met ondervoeding, frailty en sarcopenie door het gebruik van medische voeding. Huidige ESPEN richtlijnen over klinische voeding en hydratatie in de oudere patiënt ondersteunen het gebruik van orale medische voeding (ONS).¹

Samenwerking tussen verschillende gespecialiseerde professionals die betrokken zijn bij de zorg van ouderen is essentieel om de behandelefficiëntie en patiëntenzorg van oudere patiënten te verbeteren.

Het aanpakken van de voedingszorg op de orthogeriatrische afdeling.

Prof. Alfonso Cruz-Jentoft

Ondervoeding komt veel voor bij patiënten bij opname met een heupfractuur en neemt snel toe. Ongeveer 58% van degenen die revalidatie ontvangen, zal ondervoed zijn.

Ondervoede patiënten met een heupfractuur hebben:

• een hogere mortaliteit
• een hoger risico op postoperatief delirium
• verminderd cognitief vermogen
• meer functionele afhankelijkheid met vertraagde mobilisatie en loopvaardigheid bij ontslag uit het ziekenhuis
• een hoger risico op opname in een verpleeghuis
• een hoger risico op het krijgen van periprothetische fracturen

ESPEN-richtlijnen raden aan om medische voeding (ONS) voor te schrijven aan patiënten met een heupfractuur als onderdeel van een multidimensionale, multidisciplinaire teaminterventie.

Op de orthogeriatrische afdeling van Prof. Alfonso Cruz-Jentoft in Madrid, wordt ondervoeding en dysfagie beoordeeld bij opname. Voedingsinterventie wordt direct gestart bij patiënten met (risico op) ondervoeding. Hierbij wordt specifieke medische voeding (ONS), met wei-eiwitten, calcium en vitamine D, routinematig voorgeschreven voor drie maanden.

Dit model van voedingszorg kan nuttig zijn voor andere orthogeriatrische afdelingen om betere patiëntresultaten te behalen.

Bekijk het symposium: Changing the patterns of nutritional care in the orthogeriatric ward. (17 minuten)
 

Ondervoeding, sarcopenie en frailty; priorteit in de behandeling van de oncogeriatrische patiënt.

Prof. Paula Ravasco

Patiënten met kanker-gerelateerde ondervoeding behoren tot de meest ondergediagnosticeerde patiëntengroepen, wat leidt tot ernstige gevolgen:

• Sarcopenie
• Frailty, wat leidt tot verminderde zelfstandigheid en kwaliteit van leven
• Verhoogde toxiciteit van chemotherapie
• Verminderde tolerantie voor antikankertherapie
• Hogere complicaties en risico op infecties
• Langere ziekenhuisopname

Vroegtijdige voedingsinterventie heeft potentieel om de bijwerkingen van therapie te verminderen en optimaliseert de kans op succesvolle behandeling en overleving.

De ESPEN-richtlijnen voor voeding bij kankerpatiënten adviseren patiënten die kunnen eten maar (risico op) ondervoeding lopen om de voedingsinname te verhogen door:

• Voedingsadvies
• Behandeling van symptomen en verstoringen die de voedselinname belemmeren
• Aanbieden van orale medische voeding (ONS)

Praktische protocollen kunnen worden gebruikt om het multidisciplinaire team betrokken bij patiënten met kanker te ondersteunen bij het beoordelen en behandelen van ondervoeding, frailty en sarcopenie.

Er is behoefte aan samenwerking tussen verschillende gespecialiseerde professionals die betrokken zijn bij de kankerzorg om de behandelefficiëntie en patiëntenzorg te beoordelen en te verbeteren.

Bekijk het symposium: Malnutrition, sarcopenia and frailty; corner stone in the management of the oncogeriatric patient. (18 minuten)
 

Uitdagingen in de zorg van oudere volwassenen met sarcopenie-dysfagie en ondervoeding.

Dr. Elisabet Sánchez

Sarcopenie-dysfagie wordt gedefinieerd als moeilijkheden met slikken als gevolg van sarcopenie van de slik- en algemene verzwakking van de skeletspieren. Zowel primaire als secundaire sarcopenie, veroorzaakt door inactiviteit, ondervoeding of ziekte, vallen onder de definitie van sarcopenie-dysfagie.

De primaire behandelingen voor orofaryngeale dysfagie omvatten compensatiestrategieën zoals houdingsaanpassingen, slikbeweging en dieetaanpassingen om de veiligheid tijdens het slikken te verbeteren.

Naast de aanpassingen in consistentie van de voeding, is het cruciaal om te zorgen voor voldoende calorie- en eiwitinname. Algemene aanbevelingen voor voedingsinterventie bij sarcopenie dysfagie is een calorie-inname van > 30 kcal/kg/dag en een eiwitinname van ≥ 1,2 g/kg/dag. Voedingsbehoeften kunnen hoger zijn bij ondervoede patiënten met comorbiditeiten.

Het multidisciplinaire team moeten zich ervan bewust zijn dat het bereiden van voedsel dat voldoet aan de eiwitbehoefte met consistentiemodificaties uitdagend en tijdrovend kan zijn. Het gebruik van eiwitrijke orale medische voeding (ONS) wordt aanbevolen om het dieet van patiënten te versterken en eiwitondervoeding en sarcopenie dysfagie te beheersen.

Andere relevante interventies bij de behandeling van dysfagie omvatten educatie, mondhygiëne, het beheersen van xerostomie en revaluatie van medicatie.

Bekijk het symposium: Challenges in the care of sarcopenic dysphagia in older adults with malnutrition. (18 minuten)
 

1. Volkert D, Beck AM, Cederholm T, Cruz-Jentoft A, Hooper L, Kiesswetter E, Maggio M, Raynaud-Simon A, Sieber C, Sobotka L, van Asselt D, Wirth R, Bischoff SC. ESPEN practical guideline: Clinical nutrition and hydration in geriatrics. Clin Nutr. 2022 Apr;41(4):958-989.

PUBLICATION SUMMARY

Effects of an Oral Nutritional Supplementation Plus Physical Exercise Intervention on the Physical Function, Nutritional Status, and Quality of Life in Frail Institutionalized Older Adults: The ACTIVNES Study

Abizanda P, López MD, García VP, Estrella Jde D, da Silva González Á, Vilardell NB, Torres KA* J Am Med Dir Assoc. 2015 May 1;16(5):439.e9-439.e16

Objective

To assess the effects of a high protein high calorie ONS with prebiotic fiber, vitamin D, and calcium (Resource® Senior Activ), plus a standardized physical intervention, in the functional status, strength, nutritional status, and quality of life of frail institutionalized older adults.

Materials and Methods

Population

• 4 nursing homes in Spain : 91 elderly residents
• ≥ 70 years
• Able to walk 50m
• Sarcopenic (or at risk: ≥ 3 Fried failty test)

Intervention

• Nutrition: 2x 200ml Resource® Senior Activ
• Physical exercise: 5x week (balance, flexibility, strength)

Measurements

Results

• 76% completed the 12 week intervention (n=69)
• Adherence to ONS: 62.6% of participants consumed >80%
• Adherence to exercise: 93.4% of participants exercised >80%

Function Status

• Mean values significant after 6 weeks but not 12 weeks

Quality of Life

• EQ-5D VAS – 6 weeks: 60–66 (6; 3–10)†
• EQ-5D VAS – 12 weeks: 59–64 (5; 0–10)∗

Nutrition Status

• Weight 59.9–61.6 (1.7; 0.9–2.5) ‡
• BMI: 26.5–27.3 (0.8; 0.4–1.2)‡
• MNA: 10.3–11.1 (0.8; 0.1–1.5)∗
• Speed ​​D: 17.4–25.3 (7.9; 5.0–10.8)‡

∗ P < .05 ; † P < .01 ; ‡ P < .001. Participants had greater probability of improving functional status when they presented with lower baseline scores, lower baseline BMI, lower vitamin D levels, and more baseline frailty criteria.

Conclusion

• A specific ONS supplementation (high protein, high calorie, extra vit D and calcium) plus physical exercise in frail institutionalized older adults, improved functional status at 6 weeks, nutritional status at weeks 6 and 12, and quality of life at weeks 6 and 12.
• Elderly residents with a lower BMI, lower previous physical function, higher number of frailty criteria, and lower vitamin D levels had an independent association with functional improvement.

Full study

Click here

Summary

Click here